Historia odkryć

Nazwy takie jak „czarcie skały”, czy „diabelskie kamienie” pojawiają się dość licznie w lokalnym folklorze wielu regionów naszego kraju. Jak się później przekonamy legendy te mogą mieć swoje źródło znaleziskach tropów dinozaurów, przez nieświadomych swojego odkrycia ludzi. Zapewne odciskom łap drapieżnych dinozaurów – o trójpalczastym, ptasim kształcie – znajdowanym w sztolniach przez górników Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego lub w skałach leżących na powierzchni polskie czarty zawdzięczają ukazywane w ludowych wizerunkach ptasie stopy – kogucie lub krogulcze (Ballada o Pani Twadowskiej Adama Mickiewicza tak właśnie przedstawia Mefistofelesa), zamiast parzystych koźlich kopyt, jakimi obdarzano je w innych regionach Europy. Współcześnie nie sposób ocenić, ile takich przypadkowych odkryć na tych terenach naszego kraju, gdzie odsłaniają się skały osadowe mezozoiku miało miejsce. W tym zestawieniu prezentujemy odkrycia dotyczące głównie rejonu świętokrzyskiego, ale też Opolszczyzny, a zatem regionów naszego kraju, w których znaleziono tropy, a także zwierząt żyjących przed milionami lat. W tych dwóch regionach znajdują się nasze parki tematyczne (Bałtowski Kompleks Turystyczny oraz Park Nauki i Rozrywki Krasiejów), które prezentują potencjał naukowy oraz turystyczny szeroko rozumianego obszaru Gór Świętokrzyskich oraz Śląska Opolskiego.

1857

Oskar Kolberg, polski etnograf i folklorysta, w swym monumentalnym dziele zatytułowanym “Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce ” opisuje odcisk „stopy z pazurami“. Widnieje on na skale niedaleko Szydłowca i jego powstanie przypisywane jest przez lud diabłu.

1932

Niemiecki paleontolog, Friedrich von Huene z tzw. brekcji lisowskiej w Kocurach, koło Dobrodzienia na Opolszczyźnie znajduje fragment kości strzałkowej domniemanego dinozaura, opisanego pod nazwą Velocipes guerichi. Później okaże się, że jest to najstarszy (w historycznym znaczeniu) szczątek teropoda z Polski.

1959

Władysław Karaszewski (1911-2003), nestor polskiej geologii i jeden z najstarszych, jeszcze przedwojennych pracowników Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, nieoczekiwanie znajduje dwa ślady dinozaurów w maleńkim kamieniołomie gospodarskim nieopodal wsi Gliniany Las w Górach Świętokrzyskich. W owym czasie nikt nie spodziewał się odkryć dinozaurów w Polsce.

1966-1969

Władysław Karaszewski opracowuje pierwszy trop ze środkowego triasu Gór Świętokrzyskich należący do archozaura. Później publikuje także jeden ze swoich okazów z Glinianego lasu. Jest to pierwsze naukowe opracowanie tropu wczesnojurajskiego dinozaura z Polski.

1980

Podczas prac ziemnych przy budowie zapory w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego geolodzy, Tadeusz Ptaszyński i Kazimierz Rdzanek znajdują ślady wczesnotriasowych zwierząt i rok później publikują swoje odkrycie na łamach Przeglądu Geologicznego.

1983

Przybyły z USA młody badacz Gerard Gierliński, na podstawie informacji przekazanych mu przez Grzegorza Pieńkowskiego z Państwowego Instytutu Geologicznego, tuż przed Sylwestrem, dociera do zasobnej w tropy dinozaurów warstwy w Glinianym Lesie. Ponowne odkrycie, dokonane po 24 latach od czasów doc. Władysława Karaszewskiego, zapoczątkuje złote lata polskiej paleoichnologii.

1985

Grzegorz Pieńkowski znajduje kolejne tropy dinozaurów, w nowych stanowiskach jury dolnej Polski, w Sołtykowie i Zapniowie w Górach Świętokrzyskich.

1987

Opublikowana zostaje pierwsza obszerna publikacja dotycząca wczesnojurajskich śladów dinozaurów w Polsce przez Gerarda Gierlińskiego i Agatę Potemską na łamach Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie. W tym samym czasie G. Pieńkowski i G. Gierliński na łamach Przeglądu Geologicznego publikują nowe znaleziska tropów dinozaurów z Sołtykowa i Zapniowa.

1988-89

Znalezione zostały ścieżki tropów wczesnojurajskich dinozaurów ptasiomiednicznych w Glinianym Lesie, jak również drapieżnych teropodów z Sołtykowa. Znaleziska te dokonane przez Gerarda Gierlińskiego stały się zalążkiem olbrzymiej dziś kolekcji ichnologicznej Państwowego Instytutu Geologicznego.

1990

Ryszard Fuglewicz, Tadeusz Ptaszyński i Kazimierz Rdzanek publikują obszerne opracowanie tropów wczesnotriasowych zwierząt z Wiór w Acta Palaeontologica Polonica.

1991

Gerard Gierliński na łamach prestiżowego magazynu Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology publikuje znaleziska z Glinianego Lasu i Sołtykowa, wprowadzając do nauki cztery nowe ichnogatunki i definiując na nowo systematykę dolnojurajskich tropów dinozaurów.

1995

Gerard Gierliński publikuje książkę „Śladami polskich dinozaurów”, pierwszą pozycję tego typu w Polsce. W tym czasie opisuje na łamach Przeglądu Geologicznego ślady wczesnojurajskich dinozaurów z Zapniowa, Jakubowa i Idzikowic.

1996

Zostaje opublikowane opracowanie tropu Plesiornis z Glinianego Lasu, który został zidentyfikowany przez Gerarda Gierlińskiego jako najstarszy ptasi ślad, przesuwając moment pojawienia się ptaków do dolnej jury. Wzbudziło to duże zainteresowanie środowisk naukowych.

1997

Gerard Gierliński odnajduje pierwsze w Polsce tropy wczesnojurajskich zauropodów, w nowym stanowisku w Gromadzicach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Odkrycie zostaje opublikowane na łamach prestiżowego w Polsce czasopisma paleontologicznego Acta Palaeontologica Polonica.

1998

W Sołtykowie, podczas kręcenia materiału do Telewizji Edukacyjnej, w dosyć niesprzyjających listopadowych warunkach pogodowych, zostaje odkryty najstarszy zapis stadnego życia dinozaurów sprzed 200 milionów lat, powierzchnia pokryta szlakami tropów zauropodów, zarówno osobników dorosłych, jak i młodocianych, atakowanych przez dwa drapieżne teropody. Około 100 metrów kwadratowych powierzchni z tropami zostało finalnie odsłonięte w następnym roku, zaimpregnowane i zabezpieczone wiatą. Obecnie stanowi gwóźdź programu zwiedzania rezerwatu Gagaty Sołtykowskie, oraz ekspozycji JuraPark, gdzie pokazana jest rekonstrukcja całego zdarzenia sprzed 200 mln. lat. Wspólne odkrycie Gerarda Gierlińskiego i Gerarda Sawickiego opublikowane zostaje w Kwartalniku Geologicznym w 1998 roku, a dokładna analiza znaleziska opracowana zostaje rok później przez Gerarda Gierlińskiego i Grzegorza Pieńkowskiego.

1999

Do wąskiego jeszcze wówczas grona badaczy dinozaurowych tropów w Polsce przyłącza się młody odkrywca i późniejszy badacz – Grzegorz Niedźwiedzki. Jego pierwsze odkrycie to doskonale zachowane ślady wczesnojurajskich dinozaurów ptasiomiednicznych z Gromadzic. W tym samym roku Gierliński identyfikuje dotychczas enigmatyczne ślady z Glinianego Lasu, jako tropy należące do scelidozaurów. Praca ta ukazuje się na łamach Acta Palaeontologica Polonica. Później okazuje się, że do scelidozaurów również należały ślady odkryte przez Niedźwiedzkiego w Gromadzicach.

2001

Gerard Gierliński za namową jednego z największych polskich geologów – prof. Zbigniewa Kotańskiego, postanawia sprawdzić źródło ludowej legendy w późnojurajskich skałach rejonu świętokrzyskiego.

Miejscem, które zaintrygowało prof. Kotańskiego była tzw. Czarcia Stopka w Bałtowie – ślad dużego dinozaura drapieżnego. Trop ten, częściowo zatarty przez erozję, według legendy miał zostawić diabeł próbujący przeskoczyć dolinę rzeki Kamiennej. Tak zaczęła się kolejna epoka badań nad śladami polskich dinozaurów. Epoka, której bohaterami były dinozaury wędrujące wapiennymi plażami tropikalnych wysp późnojurajskiego morza rejonu świętokrzyskiego i późnokredowymi wybrzeżami Roztocza.

Zespół poszerza się o kolejne osoby – Elżbietę Gaździcką, Konrada Kowalskiego i Artura Gołasę. W rejonie świętokrzyskim zostają odkryte kolejne tropy późnojurajskich dinozaurów: ślad kamptozaura w kopalni Cementowni Ożarów oraz trop stegozaura w Bałtowie.

2002

Na początku roku, Gerard Gierliński, Elżbieta Gaździcka, Grzegorz Niedźwiedzki i Konrad Kowalski znajdują kolejne późnojurajskie stanowisko na obrzeżu Gór Świętokrzyskich w Błazinach koło Iłży. W górnojurajskich nabrzeżnych osadach wapiennych, wydobywanych w lokalnym kamieniołomie zostają znalezione ślady zauropodów – Brontopodus isp. oraz teropodów Megalosauripus isp.

W drugiej połowie roku, Gerard Gierliński wraz z Karolem Sabathem publikują prace o tropie stegozaura z Bałtowa na łamach Acta Palaeontologica Polonica. Praca przedstawia argumenty sugerujące dwunożność stegozaurów, które dotychczas uważano za wyłącznie czworonożne dinozaury. Nowe poglądy przyczyniają się do kolejnych prac badawczych obejmujących swym zasięgiem Hiszpanię i Stany Zjednoczone. Zespół badaczy poszerza się o Martina Lockley’a, Roberta Bakkera, Kenta Humpsa i Matthew Mossbruckera.

2003

Prof. Jerzy Dzik na łamach Journal of Vertebrate Paleontology publikuje pierwsze odkrycie kości dinozauromorfa – Silesaurus opolensis z późnotriasowych osadów Krasiejowa na Opolszczyźnie. W następnych latach, za sprawą Grzegorza Niedźwiedzkiego badania nad triasowymi dinozaurami tego regionu Polski zostaną również wzbogacone o znaleziska ich tropów.

W tym czasie w Bałtowie, Piotr Nowacki dokonuje zaskakującego znaleziska śladu niewielkiego teropoda (kompsognata) pod Czarcią Stopką. Znalezisko to wraz z późniejszym odkryciem śladu małego teropoda z Wólki Bałtowskiej zostaje opublikowane na łamach Acta Geologica Polonica, sześć lat później, w 2009 roku przez Gierlińskiego, Niedźwiedzkiego i Nowackiego.

2004

Z inicjatywy Piotra Lichoty powstaje w Bałtowie, pierwszy w Polsce, park dinozaurów mający na celu edukację, rozrywkę, ochronę i wyeksponowanie znalezisk paleontologicznych regionu. Piotr Menducki we współpracy z Karolem Sabathem tworzy merytoryczną formę obiektu.

2005

Grzegorz Pieńkowski i Grzegorz Niedźwiedzki publikują pierwsze znalezisko tropów gadów latających, odkrytych w późnojurajskich wapieniach Wierzbicy. Gerard Gierliński odkrywa pierwszy trop późnokredowego dinozaura kaczodziobego w Polsce, koło wsi Potok na Roztoczu.

2006

Grzegorz Niedźwiedzki odkrywa trop późnokredowego dużego teropoda koło wsi Potok na Roztoczu. Znaleziska z Roztocza ukazują się drukiem dwa lata później w woluminie Oryctos dedykowanemu pamięci Karola Sabatha, zmarłemu tragicznie w 2007 roku. Autorami opracowania jest Gerard Gierliński, Izabela Ploch, Eugenia Gawor-Biedowa i Grzegorz Niedźwiedzki.

2007 – obecnie

Gerard Gierliński odkrywa nowe tropy jurajskich dinozaurów w Bałtowie, jak również ślady kredowych dinozaurów na Roztoczu, na Górze Młynarce. Później, w tym samym miejscu Piotr Lichota odkrywa niezwykły ślad prymitywnego dinozaura rogatego. Zespół śladów z Góry Młynarki sugeruje azjatycki rodowód ich dinozaurowych twórców. W późniejszych latach następuje gwałtowny rozwój badań ichnologicznych. Odkrycia skamieniałych tropów w Polsce dotyczą tych najstarszych, jakie występują w zapisie kopalnym po te najmłodsze, pochodzące już z ery dominacji ssaków. Grzegorz Niedźwiedzki wspólnie z Piotrem Szrekiem, Katarzyną Narkiewicz, Markiem Narkiewiczem i Perem Ahlbergiem, publikują na łamach Nature odkrycie śladów tetrapodów z Zachełmia, datowanych na 395 mln lat, przesuwając tym samym moment wyjścia kręgowców na ląd o 18 mln lat wcześniej w stosunku do najstarszych szczątków kopalnych tych zwierząt. Z drugiej strony, Gerard Gierliński z Lidią Adach i Grzegorzem Niedźwiedzkim publikują pierwsze w Polsce znaleziska tropów środkowomioceńskich ssaków sprzed 13 mln lat.

W tym czasie park paleontologiczny w Bałtowie rozrasta się i przekształca w JuraPark, stanowiący część globalnego projektu muzealniczego o nazwie PaleoSafari. JuraPark angażuje się w liczne akcje ochrony obiektów paleontologicznych. Jedną z największych akcji ratunkowych była ewakuacja unikatowych znalezisk tropów dinozaurów z Szydłówka, zabezpieczonych obecnie w Bałtowie, w obiekcie noszącym nazwę Sabathówka. W celu podniesienia jakości edukacyjnej powstaje studio paleontologiczno-artystyczne produkujące wysokiej jakości rekonstrukcje kopalnych zwierząt. Obszar działalności JuraParku rozciąga się od Krasiejowa na zachodzie kraju, aż po wschodni kraniec Polski na Roztoczu. JuraPark podejmuje patronat nad badaniami kopalnych tropów w rejonie świętokrzyskim, na Roztoczu, Opolszczyźnie, w Maroku, Grecji i w Stanach Zjednoczonych. Szereg projektów badawczych realizuje przy współpracy z Państwowym Instytutem Geologicznym, Uniwersytetem Kolorado, Polską Akademią Nauk, Uniwersytetem Śląskim i Warszawskim.

Galeria zdjęć:

  • Zaplanuj wizytę w JuraParku
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Krasiejów
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Solec
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Bałtów
    Wchodzę