Jednak dziadek starszy od wnuczka – nowa historia o dinozaurach i ptakach

Data publikacji: 03.11.2017

Ptaki wywodzą się z dinozaurów, co nie ulega dzisiaj dyskusji. Są przedłużeniem linii ewolucyjnej dinozaurów drapieżnych - teropodów. Do niedawna najstarszym znanym ptakiem był Archeopteryx, czyli praptak znany z końca późnej jury Niemiec. Kilka lat temu został opisany rodzaj Aurornis z przełomu jury środkowej i późnej, oraz Xiaotingia z początku późnej jury. Formy te posiadały jeszcze zęby w pysku, skrzydła z trzema palcami oraz długi ogon. Z reguły miały one parę skrzydeł, choć wyjątkiem był Changyuraptor z kredy wczesnej Chin, z czteroma skrzydłami. Za przodków ptaków uważa się zaawansowane kredowe maniraptory, wśród których najbliżsi krewni to owiraptory, dromeozaury (popularnie zwane „raptorami”) i troodony, a trochę dalsi to alwarezaury i ornitomimozaury. Z kolei najstarsze ptasie tropy to Plesiornis z przełomu triasu i jury oraz Trisauropodiscus znany od schyłku triasu do jury środkowej. Jednym słowem ród ptasi to takie bardzo osobliwe zjawisko w historii życia na ziemi gdzie dziadek jest młodszy od wnuczka.

W chwili obecnej dokonał się przełom w rozumieniu tej zagadki za sprawą badań opublikowanych na łamach najnowszego numeru prestiżowego magazynu naukowego Bollettino della Società Paleontologica Italiana http://www.paleoitalia.org/media/u/archives/10_Gierlinski_et_al_2017_BSPI_562.pdf. Szczegółowe badania ptasich tropów z jury środkowej Maroka wykonał dr Gerard Gierliński, paleontolog ze Stowarzyszenia „Delta”, wraz z międzynarodowym zespołem badaczy. W efekcie pracy Gierlińskiego i jego zespołu ptasia historia otrzymała nowy scenariusz.

Stopa podobnie jak inne części ciała w toku ewolucji przekształca się w odpowiedzi na zmiany architektury ciała. Na przykład w toku ewolucji ptasiej linii, chwytne kończyny przednie dwunożnych teropodów przekształciły się w skrzydła. Zatraciły one z czasem swe chwytne funkcje, które uległy przeniesieniu na kończyny tylne. Pierwotnie uwsteczniony palec pierwszy w trójpalczastej stopie dinozaurzych przodków ptaków rozwinął się ponownie, jako palec przeciwstawny w stosunku do grupy palców I-IV. Zanikły też tylne poduszki na palcach bocznych (II i IV) a poduszka tylna palca środkowego (III) uległa rozrostowi tworząc jednolitą powierzchnie przyczepu od czubka palca środkowego po koniec przeciwstawnego palca pierwszego.  Ta unikatowa morfologia stopy ptaków latających uległa z kolei dalszym modyfikacjom ewolucyjnym u tych ptaków, które zrezygnowały z latania stając się wtórnymi nielotami. Przeciwstawny palec u tych form zanikł zwiększając funkcjonalność ich stopy do biegania, ale tylne poduszki na palcach bocznych (II i IV) nie powróciły, lecz funkcję pseudopięty przejęła jeszcze bardziej rozrośnięta poduszka pod palcem środkowym. Rozpoznawczy, więc te zmiany anatomii możemy na podstawie śladów kończyn tylnych określić czy dany trop pozostawił dinozaur niespokrewniony z ptakami, ptak latający, czy ptasi nielot.

Szczegółowa analiza morfologii śladów odkrytych przez dra Gerarda Gierlińskiego koło Imilchil w Maroku zaskoczyła badaczy. Ślady te wskazują, bowiem na zwierzęta będące w połowie drogi od latających ptaków ku nielotnym ptakom. Co więcej badaczom udało się również się odnaleźć wśród dobrze znanych śladów kredowych dinozaurów drapieżnych (teropodów) kolejne stadia tej ewolucji w świetle, których ujawnił się ptasi rodowód tych dinozaurów. Dokonane odkrycia prowadzą, więc do rewolucyjnych wniosków. Ptaki wywodzą się od wczesnych teropodów na przełomie triasu i jury a w jurze jedna z ptasich linii ewoluowała w „powrotnym” kierunku, w stronę wtórnych nielotów dając początek zaawansowanym kredowym teropodom. Teropody te po swych ptasich przodkach odziedziczyły zestaw cech takich jak pióra konturowe, puste w środku kości, zrośnięty obojczyk czy półksiężycowatą kość nadgarstka. Dinozaury te nie były, więc przodkami, lecz potomkami ptaków!

Nowy scenariusz dokładnie jest lustrzanym odwróceniem podręcznikowego schematu. Archeopteryks był pod koniec jury żywą skamieniałością żyjącą już na ziemi około 50 milionów lat, alwarezaury i ornitomimozaury są najbliżej ptasiej gałęzi pierwszych jurajskich nielotów a owiraptory, dromeozaury i troodony lezą nieco dalej w toku jej ewolucji.

Ptasi trop z jury środkowej Imilchil w Maroku

Ptasi trop z jury środkowej Imilchil w Maroku

Autorzy przy znalezisku w Imilchil, Gerard Gierlinski, Hendrik Klein, Abdelouahed Lagnaoui oraz Hafid Saber

Autorzy przy znalezisku w Imilchil, Gerard Gierlinski, Hendrik Klein, Abdelouahed Lagnaoui oraz Hafid Saber

  • Zaplanuj wizytę w JuraParku
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Krasiejów
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Solec
    Wchodzę
  • Przejdź na stronę
    Jurapark Bałtów
    Wchodzę