Haolong – dinozaur-jeż a sprawa pokrycia ciała u ptasiomiednicznych
Na początku lutego tego roku ogłoszono odkrycie w sławnej chińskiej formacji Yixian pewnego dinozaura, który zaskoczył naukowców niezwykłą cechą wyglądu.
Coś więcej o naszym bohaterze
Nowy dinozaur został opisany jako Haolong dongi na podstawie niemal kompletnego szkieletu. Jego nazwę naukową można przetłumaczyć z chińskiego jako „kolczasty smok” (proponowana polska nazwa to „jeżojaszcz”), tak samo jak nazywa się chiński wahadłowiec kosmiczny.
Natomiast w nazwie gatunkowej uhonorowany został sławny, niedawno zmarły paleontolog z Chiny – Dong Ziming, odkrywca wielu dinozaurów.
Osobnik typowy tego rodzaju za życia mierzył około 2,5 m długości, ale nie w pełni skostniały szkielet wskazuje, że nie był on jeszcze dorosły. Został zaliczony do bardzo zaawansowanych ornitopodów z podrzędu Iguanodontia w obrębie nadrodziny Hadrosauroidea, czyli bliskich krewnych dinozaurów kaczodziobych.
Dlatego nie tylko uczonych zaskoczyła obecność włosopodobnej okrywy ciała u tego dinozaura; duże łuski nie były już aż takim zaskoczeniem.
Pokrycie ciała u ptasiomiednicznych
Dość często u różnych przedstawicieli dinozaurów ptasiomiednicznych (Ornithischia) znajdowane są odciski skóry – na ogół są to łuski. Tylko u kilku form natrafiono na włosopodobne wytwory okrywy ciała. Zdecydowana większość takich znalezisk miała miejsce w Chinach.
W skałach wspominanej formacji Yixian, datowanej na środkową część wczesnej kredy i znanej z licznych upierzonych teropodów, podobne struktury stwierdzono jeszcze tylko u dwóch reprezentantów tej wielkiej linii rozwojowej.
Warto wymienić tu okaz z rodzaju Psittacosaurus, który miał na ogonie długie twory przypominające grzywę. Reszta ciała była pokryta głównie łuskami lub była całkiem naga. Podejrzewa się, że ten wczesny dinozaur (przynajmniej jeden z jego gatunków) mógł prowadzić częściowo ziemnowodny tryb życia.
Ciekawym przykładem posiadania „futra” jest rodzaj Tianyulong z formacji Tiaojishan, datowanej na przełom środkowej i późnej jury. Znaleziono tam kilka upierzonych dinozaurów, wśród których mogli znajdować się również przodkowie ptaków. Jest on przedstawicielem rodziny Heterodontosauridae, uznawanej za jedną z najbardziej prymitywnych grup ptasiomiednicznych. Włosopodobne twory, czasami całkiem długie, mogły pokrywać większość jego ciała.
Ostatnim wartym przybliżenia przykładem jest rodzaj Kulindadromeus ze skał jurajskich Syberia (Kraj Zabajkalski). Odkryto tam zarówno włosopodobne struktury, jak i łuski różnej wielkości. Najciekawsze były te, które pokrywały od góry całą długość ogona.
Podobne duże łuski, choć mniej regularne, pokrywały ogon jeżojaszcza, co wskazywałoby na ich funkcję ochronną. Jeszcze lepiej do tej roli nadawały się kolce, zapewne przekształcone z włosopodobnych tworów, które pokrywały sporą część jego ciała. Nie mają one jednak takiej struktury jak protopióra u teropodów ani kolce u współczesnych gadów. Mogły więc stanowić przykład konwergencji do kolców jeża.
Włosopodobne twory mogły zapewniać izolację termiczną w niezbyt ciepłym klimacie ówczesnego regionu, a kolce i łuski pełnić funkcję obronną przed atakami drapieżników. Najgroźniejszym z nich był duży kuzyn tyranozaura – Yutyrannus, który pomimo swoich rozmiarów posiadał protopióra.
Nie wiadomo jednak, czy takie pokrycie ciała występowało również u dorosłych osobników. Musimy poczekać na kolejne znaleziska.
(Ilustracje:
Haolong: rekonstrukcja ciała Haolong
Psitakozaur: Rekonstrukcja okazu psitakozaura, u którego zachowało się pokrycie ciała
Tianyulong : Rekonstrukcja ciała małego przedstawiciela rodziny heterodontozaurów o gęstym „futrze”.
Kulindadrom: Rekonstrukcjaciała Kulindadromeus, u którego zachowały się odciski „futra” i łusek.
(Ilustracje i tekst: Tomasz Singer)